Tài khoản định danh điện tử và chữ ký số ngày càng được sử dụng phổ biến để xác thực danh tính, thực hiện thủ tục hành chính và giao dịch trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, nếu tài khoản hoặc chữ ký số bị người khác sử dụng trái phép để thực hiện giao dịch, ai sẽ phải chịu trách nhiệm? Cùng quản lý tài liệu tham khảo thông tin ngay dưới đây nhé.
1. Ai chịu trách nhiệm khi tài khoản định danh hoặc chữ ký số bị sử dụng trái phép?
Không thể chỉ dựa vào việc tài khoản định danh hoặc chứng thư chữ ký số đứng tên ai để kết luận người đó phải chịu toàn bộ trách nhiệm với giao dịch phát sinh trái phép. Trách nhiệm cần được xem xét trên nhiều yếu tố.
1.1. Đối với tài khoản định danh điện tử
Theo quy định tại Khoản 5, Điều 3, Nghị định 69/2024/NĐ-CP, tài khoản định danh điện tử là tập hợp gồm tên đăng nhập, mật khẩu hoặc phương tiện xác thực khác được tạo lập bởi cơ quan quản lý định danh và xác thực điện tử, được dùng để truy cập, sử dụng các tính năng, tiện ích, ứng dụng của hệ thống định danh và xác thực điện tử và hệ thống thông tin đã được kết nối, chia sẻ theo quy định của pháp luật.
Pháp luật đồng thời đặt ra các yêu cầu về bảo vệ thông tin danh tính điện tử, bảo đảm an toàn đối với phương tiện và yếu tố xác thực trong quá trình sử dụng. Vì vậy, người dùng không nên chia sẻ thông tin đăng nhập, mật khẩu hoặc phương tiện xác thực cho người khác.
Bảo mật tài khoản định danh điện tử trước nguy cơ bị sử dụng trái phép.
Khi xảy ra trường hợp tài khoản bị sử dụng trái phép, cần làm rõ người dùng đã thực hiện nghĩa vụ bảo mật hay chưa, nguyên nhân tài khoản bị xâm phạm, thời điểm phát hiện sự việc, các biện pháp đã thực hiện sau khi phát hiện và đặc biệt là người thực tế thực hiện giao dịch.
1.2. Trách nhiệm đối với chữ ký số
Theo Luật Giao dịch điện tử 2023, chữ ký số sử dụng thuật toán khóa không đối xứng, gồm khóa bí mật và khóa công khai. Trong đó, khóa bí mật được dùng để ký số, còn khóa công khai được sử dụng để kiểm tra chữ ký số.
Chữ ký số bị sử dụng trái phép có thể ảnh hưởng đến giá trị và trách nhiệm của giao dịch điện tử.
Nghị định 23/2025/NĐ-CP cũng quy định, khi thuê bao đã đồng ý để tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng công bố chứng thư hoặc đã phát hành chứng thư đó cho người khác nhằm mục đích giao dịch, thuê bao được coi là đã cam kết mình là người nắm giữ hợp pháp khóa bí mật tương ứng với khóa công khai trên chứng thư và phải thực hiện các nghĩa vụ phát sinh từ chứng thư theo quy định.
Do đó, doanh nghiệp và cá nhân sử dụng chữ ký số cần kiểm soát chặt chẽ USB Token, mã PIN, và các phương thức xác thực liên quan.
2. Giao dịch được thực hiện bằng chữ ký số bị sử dụng trái phép có giá trị không?
Khoản 3, Điều 22, Luật Giao dịch điện tử 2023, chữ ký số phải xác nhận được chủ thể ký và sự chấp thuận của chủ thể đối với thông điệp dữ liệu; dữ liệu tạo chữ ký số chỉ thuộc sự kiểm soát của chủ thể ký tại thời điểm ký; mọi thay đổi đối với thông điệp dữ liệu sau thời điểm ký phải có khả năng được phát hiện và chữ ký phải được bảo đảm bởi chứng thư chữ ký số.
Ví dụ, một nhân viên tự ý sử dụng USB Token và mã PIN của doanh nghiệp để ký tài liệu mà người có thẩm quyền không phê duyệt. Khi xảy ra tranh chấp, ngoài việc xác định chứng thư đứng tên doanh nghiệp, còn cần xem xét người thực tế thực hiện thao tác ký, quyền kiểm soát khóa bí mật tại thời điểm ký, thẩm quyền của người thực hiện, quy trình quản lý chữ ký số và các chứng cứ có liên quan.
Do đó, không nên kết luận giá trị của một giao dịch chỉ dựa vào việc trên tài liệu xuất hiện chữ ký số mang tên một cá nhân hoặc tổ chức.
3. Cần làm gì khi phát hiện tài khoản định danh hoặc chữ ký số bị sử dụng trái phép?
Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, việc xử lý càng sớm càng giúp hạn chế nguy cơ phát sinh thêm giao dịch ngoài ý muốn.
3.1. Với tài khoản định danh điện tử
Người dùng nên ngừng thực hiện giao dịch trên tài khoản có dấu hiệu bị xâm phạm, kiểm tra và bảo vệ lại các yếu tố xác thực, đồng thời liên hệ với đơn vị có thẩm quyền để được hướng dẫn xử lý.
3.2. Với chữ ký số
Khi nghi ngờ chữ ký số bị sử dụng trái phép, cá nhân và doanh nghiệp nên thực hiện sớm một số công việc sau:
- Ngừng sử dụng phương tiện ký có dấu hiệu bị xâm phạm. Không tiếp tục sử dụng USB Token hoặc phương thức xác thực đang nghi ngờ bị lộ thông tin.
- Liên hệ với nhà cung cấp dịch vụ chữ ký số để được kiểm tra và hướng dẫn biện pháp xử lý phù hợp đối với chứng thư chữ ký số, khóa bí mật và phương tiện ký.
- Rà soát các tài liệu đã ký. Doanh nghiệp nên kiểm tra hợp đồng điện tử, hồ sơ thuế, hóa đơn, hồ sơ hải quan, bảo hiểm xã hội, dịch vụ công và những tài liệu khác được ký trong khoảng thời gian có nguy cơ mất quyền kiểm soát chữ ký số.
- Rà soát lại quy trình quản lý chữ ký số. Doanh nghiệp không nên chia sẻ mã PIN, mật khẩu hoặc giao USB Token tùy tiện cho nhiều nhân sự.
Chữ ký số có giá trị quan trọng trong các giao dịch điện tử, vì vậy việc kiểm soát khóa bí mật và phương tiện ký không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến an toàn pháp lý của doanh nghiệp.